Program Prawa i Wartości


Drodzy,
Miło mi poinformować, że dziś Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw
Wewnętrznych (LIBE) ostatecznie przyjęła stanowisko w sprawie programu Prawa i Wartości.
Negocjacje, w których reprezentowałem grupę EPL, nie były łatwe, ale ostateczny rezultat jest
bardzo dobry. Zadaniem programu Prawa i Wartości jest promocja i ochrona takich wartości jak
demokracja, rządy prawa, partycypacja obywateli w sprawach publicznych, obywatelski,
demokratyczny dialog. Udało się znacząco poprawić program (przygotowany przez Komisję
Europejską), tak by skuteczniej odpowiadał na bieżące wyzwania. Jest to rezultat przeszło rocznej
wytężonej pracy mojej, mojego biura, a także bardzo cennej współpracy z organizacjami
obywatelskimi z Polski i innych krajów UE. Wszystkim za tę dobrą i owocną współpracę bardzo
dziękuję.
Co udało nam się osiągnąć:
Po pierwsze, rozszerzyliśmy zakres tematyczny programu, tak, by obejmował on przede wszystkim
bezpośrednie unijne wsparcie dla pozarządowych organizacji obywatelskich, które promują i chronią
wartości europejskie zawarte w artykule 2 Traktatu o UE. Szczególny nacisk został położony na
aktorów działających lokalnie i na poziomie krajowym na rzecz demokracji i praworządności.
Dotychczas środki unijne trafiały głównie do wielkich sieci europejskich zlokalizowanych przeważnie
w Brukseli, do władz lokalnych, uniwersytetów i różnych innych aktorów – ale bardzo rzadko do
oddolnych NGO. W tym celu stworzyliśmy nowe „odgałęzienie” programu o nazwie „unijne
wartości”, które ma wypełnić tę lukę.
Po drugie, zdecydowaliśmy o znacznym zwiększeniu budżetu z proponowanych przez KE ok. 650
milionów euro do aż 1,8 miliarda euro na najbliższą perspektywę finansową (2021-2027). Z tego 850
milionów ma zostać przeznaczone właśnie na nowe odgałęzienie „unijne wartości”. Pozostałe trzy
komponenty programu – 1) równość i prawa (promocja inicjatyw równościowych i antydyskryminacyjnych), 2) partycypacja obywatelska, 3) przeciwdziałanie przemocy (np. wobec
kobiet i dzieci) – także uzyskają większe środki. Będą one do podziału między NGO (głównie działające transgranicznie), władze lokalne i inne podmioty. Wynegocjowanie nawet nieznacznego
zwiększenia budżetu to już spore osiągnięcie. Ale nam udało się doprowadzić do potrojenia środków
– i to pomimo zmniejszenia ogólnej puli budżetu ze względu na Brexit i związane z tym oszczędności!
Po trzecie, opowiedzieliśmy się za znacznym uproszczeniem procedur przyznawania grantów,
realizacji projektów i sprawozdawczości, tak by były one dostosowane do realiów działalności NGO,
także tych mniejszych. Wymogi formalne i finansowe nakładane na organizacje ubiegające się o wsparcie mają zostać złagodzone (na przykład zniesienie, czy ograniczenie wymaganego wkładu
własnego, zaliczanie pracy wolontariuszy w poczet wkładu własnego, większe wykorzystanie
ryczałtu, rozwiązania regrantingowe). Na sytuacje „awaryjne”, przewidziana jest „szybka ścieżka”
ubiegania się o grant. W państwach członkowskich mają powstać niezależne punkty kontaktowe,
które poradzą, jak wypełniać wnioski i jak zadośćuczynić (miejmy nadzieję znacząco złagodzonym) wymogom biurokracji.
Co dalej? Przyjęty dokument będzie stanowiskiem Parlamentu, z którym przystąpi on do negocjacji z Radą. Projekt programu Prawa i Wartości uzyskał olbrzymie poparcie wszystkich większych partii
politycznych w PE, więc mandat do negocjacji jest silny. Negocjacje z państwami członkowskimi
rozpoczną się najprawdopodobniej w styczniu i – miejmy nadzieję – że zakończą się pomyślnie w
lutym. Trudno wyrokować, jaki będzie rezultat, ale trzymajmy kciuki, że Rada przychyli się do
postulatów Parlamentu, szczególnie w odniesieniu do zakresu tematycznego i mechanizmów
programu Prawa i Wartości. Kwestie budżetowe będą rozstrzygały się prawdopodobnie przez
większą część 2019 roku. Negocjacje państw członkowskich o przyszłych ramach finansowych są
ciągle w powijakach. Dotychczas się udało, bądźmy więc dobrej myśli.